Azot Oksit Emisyonları ve İklim Değişikliği

Genelde NOx olarak adlandırılan azot oksitler (NO azot monoksit ve NO2 azot dioksit) atmosferde bulunan ve hava kalitesini azaltan en önemli kirletici gazlardandır.

NOx, fosil yakıtların yanması esnasında meydana gelen bir dizi reaksiyon sonucu oluşur. Çevre ile ilgili konularda hava kalitesi indeksi hesaplanmalarında kullanılan temel kirleticiler içindedir. Bunlar; partikül maddeler (PM10), karbon dioksit (CO2) karbon monoksit (CO), kükürt dioksit (SO2), ozon (O3) ve azot dioksit (NO2) olarak belirlenmiştir.

NOx atmosferde doğal gaz çevrimine  girerek, nitrik asit (HNO3) oluşumuyla sonuçlanan zincirleme reaksiyonları tamamlar. Atmosferdeki HNO3 oluşumu ise asit yağışının oluşmasını etkiler.

Ayrıca (yerleşim bölgelerinde yer seviyesinde ozon) dumanlı sis oluşumuna neden olarak astım, alerji ve akciğer hastalıklarına neden olur.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ortalama olarak yılda 800,000 kişinin ölüm nedeninin kentsel hava kirliliği ve astım olduğunu tahmin etmektedir.
Astım çocuklar arasındaki en yaygın hastalıktır.

Sanayi kaynaklı hava kirliliğini azaltıcı ve önleyici önlemlerin alınmasını sağlayan mevzuatlar giderek sıkılaşmaktadır. Tesisler daha yüksek çevre standartlarının sağlanması için daha aktif olmaya zorlanmaktadır.

Hava Kirliliği ve Kirleticiler

Hava kirliliği, atmosferdeki bir veya daha fazla kirleticinin insan, bitki ve hayvan yaşamına; ticari veya kişisel eşyalara ve çevre kalitesine zarar veren miktar ve sürelerde bulunması olarak tarif edilebilir.

Bu kirleticiler, gaz (SO2, NOx, HC, CO, CO2) ve toz (duman, metalik duman, uçucu kül, mist, aeresoller) halindeki kirleticiler olmak üzere genel olarak iki alt grupta toplanmaktadır.

Bunun dışında ozon (O3) ve PAN (peroksi asetil nitrat) ve PBN (peroksibenzol nitrat) gibi fotokimyasal oksidantlar da ikincil hava kirleticileri olarak tanımlanmaktadır.

Hava kirletici kaynaklar, doğal kaynaklar ve insan faaliyetleri sonucunda meydana gelen (antropojenik) kaynaklar olmak üzere iki sınıfta ele alınmaktadır.

Hava kirletici kaynakların neden olduğu en önemli sonuçlarından biri ise küresel ısınma ve bunun sonucu olarak iklim değişikliğidir.

Küresel ısınma nedeni ile eriyen buzullar ise bir başka ve önemli hava kirleticisini hayatımıza katmaktadır :  Parmafrost.

Permafrost, üzerindeki buzulların erimesi ile, küresel sıcaklıkları arttıran karbondioksit ve metan gibi sera gazlarını serbest bırakır.

“Dondurulmuş olarak buzulların altında korunan permafrostda, şu anda atmosferde olduğundan daha fazla karbon bulunduğu tahmin edilmektedir. ”

Bu nedenle, antropojenik yani insan faaliyetleri sonucunda meydana gelen hava kirliğinin azaltılması ve önlenmesi, insanlık için, her zamankinden çok daha fazla önem kazanmaktadır.

Foto : Smoke – Andreas Planck